Cặn xà phòng hoặc cặn vôi là những vệt trắng trắng xuất hiện trên ly uống nước, bồn rửa bát, vách kính nhà vệ sinh. Đây là một hiện tượng rất phổ biến tại các nơi có nước cứng. Trong bài viết này mình sẽ đề cập đến các thông tin bạn cần biết về nước cứng – cặn xà phòng và cách chúng ta có thể khắc phục chúng.
Đôi khi, bạn sẽ bắt gặp vệt trắng trên kính nhà vệ sinh, ly uống nước, bồn rửa bát … khi dùng xà phòng. Đó là soap scum. Ngay cả khi bạn không dùng xà phòng, những vệt trắng này vẫn xuất hiện. hiện tượng này đều gây ra bởi nước cứng. Trong bài viết này mình sẽ đề cập đến các thông tin bạn cần biết về nước cứng – cặn xà phòng và cách chúng ta có thể khắc phục nó.
Soap scum – cặn xà phòng là gì?
Soap scum không có sẵn trong xà phòng, mà là kết quả của phản ứng giữa các ion kim loại trong nước (chủ yếu là canxi và magiê) với xà phòng, tạo thành những phân tử muối hữu cơ của canxi, không tan trong nước. Chúng là lý do cho bạn thấy một lớp màng trơn trơn giống như dầu bám trên bát đĩa, tay chân sau khi dùng xà phòng.
Ngay cả khi không dùng xà phòng, bạn vẫn sẽ bắt gặp cặn canxi trên vách kính nhà tắm, bình đun nước… Lý do là các ion canxi và magie trong nước máy phản ứng với CO2 trong không khí tạo thành CaCO3 MgCO3 và tích tụ lại trên bề mặt vật dụng.
Nước sinh hoạt có độ cứng càng cao thì cặn vôi và cặn xà phòng xuất hiện càng nhiều. Vì vậy các bất tiện khi sử dụng xà phòng chủ yếu gặp tại những nơi nước có độ cứng cao và rất cao.
Mặt khác, nước sinh hoạt có độ cứng cao / rất cao có thể bắt gặp ở nhiều nơi, thậm chí trong các thành phố lớn. Mình sẽ giải thích trong phần tiếp theo.
Nước cứng là gì và ở đâu có nước cứng?
Định nghĩa và phân cấp nước cứng
Nước được gọi là “nước cứng” khi nó chứa hàm lượng cao các ion khoáng hòa tan, chủ yếu là Ca2+ (canxi) và Mg2+ (magie) vượt ngưỡng khuyến nghị. Tùy vào hàm lượng ion khoáng hòa tan, mà nước cứng được phân loại thành nước cứng vừa, hay rất cứng.
Tại Việt Nam chưa có tài liệu chính thức về việc phân cấp mức độ nước cứng. Còn theo WHO¹, mức độ nước cứng được phân loại dựa trên hàm lượng canxi carbonate tương đương trong 1L nước, chi tiết như sau:
| Phân cấp độ cứng (Classification) | Hàm lượng tính theo CaCO₃ (mg/L) |
| Nước mềm (Soft) | Dưới 60 |
| Nước cứng vừa phải (Moderately hard) | 60 – 120 |
| Nước cứng (Hard) | 120 – 180 |
| Nước rất cứng (Very hard) | Trên 180 |
Mặt khác, tiêu chuẩn Việt Nam về nước sinh hoạt cho phép tổng độ cứng của nước (tính theo hàm lượng CaCO3) không quá 300mg/L. Đây cũng là một ngưỡng tương đối phổ biến tại một số nước trên Thế Giới.
Vì sao nước rất cứng vẫn được dùng trong sinh hoạt?
Đó là vì nước cứng có những lợi ích quan trọng với sức khỏe. Ngoài Canxi và magie, trong nước còn có nhiều ion kim loại khác như: sắt, mangan, kẽm… Đây là những kim loại cần thiết cho cơ thể. Việc sử dụng nước cứng giúp cơ thể bổ sung khoáng chất, đồng thời cũng có nghiên cứu cho rằng nó có thể hỗ trợ các vấn đề về tim mạch. Tương đồng với ý trên, WHO (Guidelines for Drinking-water Quality²) cũng không đưa ra quan ngại sức khỏe nào đối với vấn đề nước cứng trong sinh hoạt..
Chính vì lý do trên, chúng ta có thể thấy nước sinh hoạt trong gia đình là nước cứng, thậm chí là rất cứng là điều bình thường và có thể gặp ở nhiều nơi. Ở Việt Nam, khu vực phía Bắc và Bắc Trung bộ, Tây nguyên thường dễ bị nước cứng hơn so với các khu vực còn lại.
Những bất tiện của nước cứng
Dù có những lợi ích cho sức khỏe và là một phần tất yếu của nước trong tự nhiên, mặt khác, nước cứng cũng gây ra những bất tiện trong sinh hoạt hàng ngày của con người.
- Các ion kim loại khi kết hợp với CO2 trong không khí sẽ tạo ra cặn vôi (limescale), thường bắt gặp tích tụ ở các nơi như: ấm đun nước, ly thủy tinh, vách kính nhà tắm và trong đường ống dẫn nước.
- Làm cho việc giặt đồ khó sạch, tốn nhiều nước giặt hơn.
- Tắm gội bằng nước cứng có thể làm cho da và tóc khô hơn
- Làm giảm tuổi thọ máy giặt, máy rửa bát…
- Và …tạo ra cặn xà phòng.
Xà phòng thiên nhiên và nước cứng
Xà phòng thiên nhiên khi dùng với nước cứng sẽ tạo thành cặn xà phòng – còn gọi là soap scum. Đây là đặc điểm cố hữu, không thể tránh khỏi đối của xà phòng thiên nhiên (true soap).Về mặt hóa học, đó là hiện tượng các ion Canxi, Magie kết hợp với các gốc axit béo của xà phòng, tạo thành các muối không tan trong nước, bám vào tay, bát, đĩa, sàn nhà tắm…sờ vào thấy trơn trơn.
Tips: để kiểm tra một sản phẩm có phải là xà phòng thiên nhiên không, bạn cũng có thể pha một ít xà phòng vào nước, nếu nó làm nước trở nên trắng đục thì khả năng đó là xà phòng thiên nhiên.
Khi so sánh cặn vôi (limescale – CaCO3) với cặn xà phòng (soap scum), chúng đều không tan trong nước, nhưng cặn vôi thì khá cứng (giống như đá vôi), còn cặn xà phòng thì có dạng hơi giống bơ, không thấm nước (không tan trong nước), sờ vào trơn trợt nên nhiều người tưởng nhầm đó là dầu.
Và cũng cần thừa nhận một thực tế là: trải nghiệm dùng xà phòng của bạn sẽ phụ thuộc khá nhiều vào độ cứng của nước:
- Nếu nơi bạn sống có nước cứng thấp hoặc vừa, bạn sẽ ít gặp những rắc rối liên quan đến cặn xà phòng (chúng vẫn xuất hiện sau một thời gian dài).
- Nếu tại nơi bạn sống nước có độ cứng cao, bạn sẽ gặp bất tiện gây ra bởi soap scum khi dùng xà phòng tự nhiên: khi tắm, rửa chén, rửa tay cảm thấy ít bọt, không sạch, có một lớp trắng, trơn phủ lên bề mặt bát, đĩa, tay..
Vậy chúng ta có thể dùng xà phòng tại những nơi nước có độ cứng cao không? Câu trả lời là “Có thể, nhưng…”
Xà phòng VITABOX và nước cứng
Thực tế, nước cứng là một phần tất yếu của tự nhiên, chúng có thể ở khắp mọi nơi: sông suối, mạch nước ngầm, ao hồ… và cũng có lợi cho con người. Tuy nhiên trong cuộc sống hiện đại, nó cũng gây ra không ít phiền toái. Chính vì vậy, gần như tất cả sản phẩm tẩy rửa gia dụng cần thêm chất chống nước cứng (còn gọi là chất tạo phức / chất càng hóa – chelant) để khắc phục vấn đề này.
Một mặt, chúng tôi cho rằng cặn xà phòng Không phải là một bất tiện lớn khi so sánh với các rủi ro có thể có (cho sức khỏe và môi trường) khi dùng các sản phẩm tẩy rửa tổng hợp. Dù sao thì mỗi người dùng đều có lựa chọn của riêng mình về vấn đề này.
Mặt khác, chúng tôi cũng tin rằng bất tiện của cặn xà phòng có thể được giảm thiểu bằng những tiến bộ khoa học mà không phải hi sinh sự thiên nhiên, môi trường. Đó là lý do VITABOX quyết định nghiên cứu bổ sung chất chống nước cứng vào các sản phẩm xà phòng rửa chén DỪA và xà phòng Giặt – Lau.
VITABOX dùng chất chống nước cứng gì? Nhiều sản phẩm làm sạch gia dụng trên thị trường Việt Nam dùng chất chống nước cứng tên là là EDTA. Điểm chí tử của nó là không phân hủy sinh học và có nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường nước. VITABOX dùng một chất chống nước thế hệ mới, tên là GLDA (Tetrasodium Glutamate Diacetate). Đây là hợp chất chống nước cứng có nguồn gốc tự nhiên và phân hủy sinh học tốt. Điểm trừ của nó là khả năng chống nước cứng không cao bằng EDTA. Đổi lại, bạn có thể hoàn toàn yên tâm rằng sản phẩm VITABOX vừa có thể dùng được trong nước cứng, lại không để lại tác hại cho môi trường xung quanh.
Như vậy, những ai yêu thích xà phòng đều có thể sử dụng các sản phẩm rửa chén, giặt đồ VITABOX để chăm sóc cho gia đình một cách an toàn và dễ dàng. Với những ai yêu thích sản phẩm xà phòng lỏng nguyên bản, VITABOX cũng có sản phẩm VITABOX Castile liquid soap cho bạn.
Tuy nhiên, chất chống nước cứng cũng không phải là một giải pháp hoàn hảo, triệt để cho vấn đề cặn xà phòng, bởi vì:
- Với một tỷ lệ xác định, chất chống nước cứng cũng chỉ có thể xử lý một lượng nhất định ion kim loại trong nước. Nếu nước có độ cứng quá cao, phần ion canxi chưa được xử lý sẽ tiếp tục kết hợp với xà phòng để tạo thành cặn xà phòng (tuy là ít hơn). Chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu để khả năng chống nước cứng của sản phẩm ngày càng tốt hơn.
- Hiểu theo một cách khác: khi lượng xà phòng quá ít so với lượng nước, cặn xà phòng càng dễ dàng phát sinh
Cách loại bỏ cặn xà phòng, cặn vôi trong gia đình.
Cặn vôi và cặn xà phòng là điều khó tránh khỏi ở bất cứ gia đình nào, dù dùng bất kỳ sản phẩm làm sạch nào. Vì vậy dù muốn hay không chúng ta cần định kỳ làm sạch nó.
Trên thị trường cũng có nhiều sản phẩm chuyên làm sạch các loại cặn này. Nhưng nếu muốn, bạn cũng có thể dùng các nguyên liệu tự nhiên có sẵn trong bếp để làm sạch cặn vôi, cặn xà phòng, hiệu quả cũng không kém đâu bạn nhé! Hãy thử các cách dưới đây.
Nước ấm + chanh / giấm
Cách này thường áp dụng hiệu quả với bình đun nước siêu tốc. Chỉ cần cho 1-2 thìa canh giấm ăn, hoặc vắt 1 quả chanh, thêm một ít nước đun sôi lên, để vài tiếng rồi rửa lại. Ưu điểm cách này là rất dễ làm, nguyên liệu tối giản. Nhưng nếu bạn có thêm baking soda, hiệu quả làm sạch sẽ tăng đáng kể.
Giấm + baking soda
Baking soda có bán ở hầu hết các siêu thị rồi nên rất dễ kiếm.
Cách làm này có thể dùng để vệ sinh vách kính nhà tắm, sàn, chân tường… bất cứ chỗ nào bị đóng cặn vôi hoặc cặn xà phòng
- Cho giấm vào chai xịt và xịt khắp vùng cần làm sạch. Nếu không có chai xịt bạn có thể dùng một cái khăn thấm giấm và lau ướt vùng cần làm sạch.
- Đợi khoảng 1-2 phút cho giấm “thấm” vào lớp mảng bám
- Dùng một miếng rửa chén (loại bông xốp hình chữ nhật) rắc một ít baking soda lên đó rồi chà nhẹ vào bề mặt vách kính, chân tường. Nếu vệ sinh sàn thì bạn nên dùng bàn chải.
- Xịt sạch bằng nước.
Định kỳ dùng viên vệ sinh lồng giặt, máy rửa chén
Các thiết bị này trong quá trình hoạt động cũng sẽ tích tụ cặn bám, chất bẩn, vi khuẩn, mốc… vì vậy bạn nên định kỳ vệ sinh chúng bằng những sản phẩm chuyên dùng. Điều này sẽ giúp làm sạch cặn vôi, cặn xà phòng, hạn chế vi khuẩn, mùi khó chịu, và kéo dài tuổi thọ máy.
Cách vệ sinh máy rửa chén bằng Giấm và Baking soda:
Cách này tham khảo hướng dẫn trong mục blog của Finish
B1: Đong một cốc (~240ml) giấm trắng vào một cái chén rồi đặt nó vào khay chén của máy rửa bát. Kế tiếp, khởi động một chu trình rửa nước nóng và chuyên sâu (heavy cycle), (lưu ý: không cần cho viên rửa bát hay bát đĩa vào bên trong)
B2: Khi chu trình rửa với giấm kết thúc, hãy rắc một cốc baking soda xuống đáy máy rửa bát rồi chạy tiếp một chu trình rửa ngắn hoặc rửa nhanh (quick cycle).
B3: Sau khi hoàn thành việc làm sạch sâu này, bạn có thể cho giấm vào bình xịt để xịt bên trong máy, hoặc tiếp tục đặt một cốc giấm đầy ở giá trên cùng rồi chạy một chu trình rửa thông thường.
B4: Mở cửa máy rửa bát để bên trong được khô ráo hoàn toàn.
Note: Cách này giúp vệ sinh hiệu quả cả cặn vôi, vi khuẩn, nấm mốc, khử mùi…
Vì sao các cách trên lại hiệu quả với cặn vôi và cặn xà phòng?
Bản chất của cặn vôi / cặn xà phòng đều là muối của canxi với một gốc axit yếu như gốc carbonat – CO3, hoặc axit béo hữu cơ.
Trong khi đó giấm và chanh có chứa axit axetic và citric. Các axit này sẽ phản ứng với cặn xà phòng => tạo thành các muối canxi hòa tan. Vì vậy nên làm sạch mảng cặn bám
Baking soda là là một dạng muối của natri có công thức NaHCO3. Khi tiếp xúc với giấm, chúng giải phóng khí CO2 (có thể thấy bằng việc sủi nhiều bọt). Việc giải phóng khí CO2 này tạo thành một áp lực cơ học giúp làm sạch cặn bám tốt hơn.
Một số người cũng có thể trộn baking soda với giấm trước, cho vào chai rồi dùng hỗn hợp đó để xịt lau. Số khác lại trộn giấm vào baking soda thành một dạng keo đặc, rồi mới dùng để chà lên khu vực cần làm sạch. Bạn cũng có thể thử 2 cách này, dù vậy mình cho rằng cách pha trước này không hiệu quả bằng.
Các viên vệ sinh lồng giặt, máy rửa chén cũng hoạt động với cơ chế tương tự: dùng các chất có khả năng “hòa tàn” cặn vôi. Bạn cũng có thể vệ sinh lồng giặt, máy rửa chén bằng baking soda và giấm theo hướng dẫn sau của Finish.
Note: càng để lâu thì cặn vôi và cặn xà phòng càng dày và khó làm sạch. Vì vậy hãy thực hiện các biện pháp vệ sinh trên một cách định kỳ để giữ cho không gian sinh hoạt sáng bóng nhé!
Tips hạn chế bất tiện của nước cứng khi dùng xà phòng VITABOX
Thi thoảng Vitabox nhận được phản hồi của khách hàng về việc xà phòng rửa chén không sạch và bị phủ một lớp nhờn như dầu. Điều này xảy ra ở những vùng nước sinh hoạt có độ cứng cao. Và mặc dù các sản phẩm rửa chén, giặt đồ của VITABOX đều có bổ sung chất chống nước cứng, những tips sau sẽ giúp bạn dùng xà phòng với nước cứng dễ dàng hơn:
- Dùng nhiều xà phòng hơn. (nhiều xà phòng đồng nghĩa với nhiều chất chống nước cứng, vì vậy giúp chống lại nước rất cứng một cách hiệu quả)
- Tráng chén dưới vòi nước chảy. KHÔNG nên tráng chén đĩa bằng thau nước. Vì khi tráng chén trong thau nước, cặn xà phòng có điều kiện bám vào chén bát (bạn cũng có thể thấy một lớp màng cặn xà phòng nổi trên mặt chậu nước tráng). Việc tráng chén đĩa dưới vòi nước chảy khiến cặn xà phòng bị cuốn trôi trước khi nó kịp hình thành và bám vào bề mặt chén đĩa.
- không nên ngâm nồi, bát đĩa với quá ít xà phòng. Nếu cần ngâm, hãy dùng ít nước và nhiều xà phòng. Sao cho quan sát hỗn hợp nước + xà phòng chỉ hơi đục nhẹ là được. Nếu hỗn hợp nước trắng đục như sữa nghĩa là xà phòng đang bị quá ít so với nước.
- Dùng giấm để xả quần áo (cho vài muỗng giấm và ngăn nước xả vải của máy giặt)
Nguồn Tham khảo:
1, 2 Hardness in Drinking-water– WHO
