Lịch sử
Hương Thảo (Rosemary) là một loài cây vô cùng đặc biệt, một trong những thảo mộc được con người sử dụng sớm nhất- hơn 5000 năm trước, và mang trong mình những ý nghĩa cao đẹp.
“Nhành Hương thảo để khắc ghi trong tim, cầu nguyện cho tình yêu, hãy nhớ lấy…”. – Hamlet, William Shakespeare
Truyền thuyết kể rằng, Đức Mẹ Maria trong lúc nghỉ chân trên đường đã đặt chiếc áo choàng của mình lên một bụi cây, khiến hoa của cây đổi từ màu trắng sang màu xanh dương, và từ đó người ta gọi cây này là “Rose of Mary” – Rosemary.
Theo quan niệm của người Châu Âu từ thời Trung cổ, mỗi loài hoa có một ý nghĩa và ngôn ngữ riêng. Và ý nghĩa của hoa Hương Thảo là “sự khắc sâu trong tim”. Vì lẽ đó mà cây Hương Thảo thường được dùng trong những sự kiện trọng đại vào thời đó: trong lễ cưới cô dâu thường đội vòng kết từ những cành hoa Hương Thảo, với hàm ý khắc cốt ghi tâm, keo sơn gắn bó; và trong tang lễ, một cành Rosemary được chôn cùng người đã khuất với hàm ý họ luôn ở trong tim chúng ta.
Ở Anh thời Trung Cổ, Hương Thảo được cho là một loại thảo mộc kì diệu và cao quý. Người ta đặt bó Hương Thảo ở đầu giường để tránh gặp ác mộng. và Hương Thảo được trồng xung quanh nhà hoặc treo bên ngoài cửa trước và cửa sổ để bảo vệ ngôi nhà khỏi những điều không may.
Trong các giai đoạn dịch bệnh, Hương Thảo được trọng dụng nhờ đặc tính kháng khuẩn mạnh mẽ. Nổi tiếng nhất có thể kể đến là blend thảo mộc kết hợp của Hương Thảo, Đinh Hương, Quế, Chanh vàng..mang tên “bốn tên trộm – four thieves oil”. Đây là blend thảo mộc được phát minh ra từ thế kỷ thứ 15, được cho giúp chống lại bệnh dịch hạch.
Những câu chuyện xưa không đơn thuần là kinh nghiệm dân gian, mà ẩn trong nó là hiểu biết sâu sắc về thảo mộc thông qua trực tiếp trải nghiệm và cảm nhận. Ngày nay, khoa học đã dần tìm hiểu và phát hiện ra những lợi ích tuyệt vời của Hương Thảo, phù hợp với những hiểu biết dân gian về loài cây này.
Thông tin thực vật
Rosemary có tên khoa học là Rosmarinus officinalis, là một loại cây bụi lâu năm, có khả năng mọc cao đến 2m. Cây có nguồn gốc từ vùng Địa Trung Hải (châu Âu) và ngày nay được trồng ở nhiều nơi trên thế giới, tại Việt Nam Hương Thảo cũng bắt đầu được trồng tại một số tỉnh như Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Thái Bình, Bắc Giang…
Hương Thảo nở hoa trong khoảng từ tháng 3 đến tháng 6. Hoa Hương Thảo có màu xanh dương nhạt, nhỏ, xen lẫn với lá thành cụm ở đầu cành, hương thơm ngào ngạt.
Toàn bộ cây Hương Thảo đều rất thơm. Tinh dầu Hương Thảo được chưng cất hơi nước phần cành, lá và hoa của cây Hương Thảo. Loại tinh dầu chất lượng thường chỉ lấy phần đầu cành – nơi tập trung ngọn, lá và hoa, trong khi đó tinh dầu chất lượng kèm hơn sử dụng toàn gần như toàn bộ cành Rosemary (cắt gần sát gốc) để chưng cất.
Phân loại
Loài Hương Thảo được dùng để chưng cất tinh dầu là loài Rosmarinus officinalis.
Tuy vật, tùy thuộc vào môi trường sinh trưởng mà cây Hương Thảo được phân ra 3 kiểu hình (chemotype) phổ biến là: 1,8 cineole, camphor-borneol and verbenone. Trong đó phổ biến nhất là loại 1.8 cineole. Loại verbenone tuy không phổ biến bằng, nhưng thường được đánh giá cao về thành phần, chất lượng. Nó có mùi hương phong phú dễ chịu và giá cao hơn 2 loại còn lại. Tại Việt Nam một số nơi cũng có thể sản xuất ra loại Rosemary verbenone này với chất lượng rất tốt.
Tác dụng nổi bật – dựa trên lịch sử và nghiên cứu
Lịch sử công dụng
Hương Thảo đã được dùng cho nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau, bao gồm hô hấp và tuần hoàn, các bệnh về gan, rối loạn tiêu hóa, đau nhức cơ khớp, mệt mỏi tâm trí và các vấn đề về da, tóc. Hiện nay, nó vẫn được ghi nhận trong Dược điển Thảo dược Anh Quốc (British Herbal Pharmacopoeia) như một loại thảo dược chuyên dành cho “các trạng thái trầm cảm kèm theo suy nhược toàn thân và các vấn đề về tim mạch.”
Tác dụng chăm sóc tóc
Đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc tóc, Hương Thảo là loại thảo mộc tuyệt vời nhờ khả năng làm sạch da đầu, kiểm soát tiết dầu và kháng nấm. Hương thảo ngăn ngừa rụng tóc hiệu quả bằng cách thúc đẩy lưu thông máu tới chân tóc. Nó phù hợp với hầu như mọi loại tóc: từ tóc khô đến tóc dầu và da đầu nhạy cảm.
Trong một nghiên cứu năm 2015, khi so sánh tinh dầu Rosemary với Minoxidil – hoạt chất ngăn ngừa rụng tóc được FDA chứng nhận, các nhà khoa học nhận thấy tinh dầu Rosemary đem lại hiệu quả tương đương, trong khi lại ít gây ngứa da đầu hơn.1
Một thí nghiệm khác được tiến hành trên chuột vào năm 2023 cũng cho thấy Rosemary giúp tóc mọc nhanh hơn đến 65% so với minoxidil2. Các nghiên cứu năm 2010 và 2013 cũng cho thấy tác dụng thúc đẩy mọc tóc của Rosemary, cả khi dùng riêng hoặc khi kết hợp với các tinh dầu khác.3‚4
Một nghiên cứu năm 20245 cho thấy hỗn hợp Rosemary có khả năng cải thiện vấn đề gàu, ngứa. Rosemary cho thấy hiệu quả kiểm soát nấm Malassezia (tác nhân gây gàu) và nấm Trichophyton rubrum (gây ra các vấn đề về da đầu) vượt trội hơn so với hoạt chất trị nấm thông dụng là ketoconazole.
Tác dụng chăm sóc da
Trong aromatherapy, tinh dầu Hương Thảo được biết đến với tác dụng thúc đẩy lưu thông, làm sạch chân lông, se lỗ chân lông, chăm sóc mụn và kiểm soát tiết dầu.
Chiết xuất lá Hương Thảo có khả năng chống oxi mạnh, nhờ các chất carnosol và carnosic acid. Vì vậy chiết xuất Hương Thảo được dùng nhiều trong các sản phẩm dưỡng da, dưỡng tóc.
Nguồn tham khảo:
(3): Promotion of hair growth by Rosmarinus officinalis leaf extract – PubMed – NCBI
