Mình nhớ rõ cảm giác lần đầu tiên chà miếng xơ mướp lên người, một cảm giác “ồ wow, thật đã”. Sau này khi tiếp xúc với nhiều loại bông tắm khác nhau: từ loại tổng hợp rẻ tiền cho đến miếng bọt biển Địa Trung Hải xa xỉ, không loại nào đem lại cho mình cảm giác làm sạch thú vị tương tự. Dần dần mình biết thêm rằng, xơ mướp còn được dùng như một vị thuốc trong y học cổ truyền, hay như việc sản xuất xơ mướp cũng góp phần bảo vệ môi trường và cải thiện thu nhập cho nông dân. Mời bạn cùng Vitabox tìm hiểu về tất cả những lợi ích đó của xơ mướp nhé!
Xơ mướp được làm ra như thế nào?
Với xơ mướp, cảm tưởng như thiên nhiên đã làm tất cả những việc cần làm. Việc của con người chỉ đơn giản là… hái và đem về dùng.
Xơ mướp được lấy từ quả mướp già. Khi già đi, quả mướp dần hình thành lớp xơ chạy khắp thân quả bao bọc lấy hạt ở bên trong. Những sợi xơ này thực chất là các mạch gỗ đóng vai trò vận chuyển nước từ rễ lên quả mướp. Khi quả già đi, các mạch gỗ này dần cứng lại và tạo nên những sợi xơ nhẹ và dẻo dai. Bên trong quả mướp, xơ được phân bố dày đặc, đan xen với nhau thành một cấu trúc xốp, nhẹ – có khoảng không ở giữa là nơi chứa hạt.
Để thu hoạch xơ mướp, quả mướp được để ở trên cây cho đến khi già và khô lại, chuyển sang màu hơi vàng hoặc vàng sáng. Quả mướp khi già không rụng như những quả khác, mà vẫn tiếp tục dính chắc ở trên cây rất lâu sau đó.
Sau khi thu hoạch, người ta bóc bỏ lớp vỏ bên ngoài, để lộ phần xơ mướp bên trong, rồi đập mạnh cho hạt mướp rơi ra.
Xơ mướp được đưa qua công đoạn rửa sạch, sấy khô để loại bỏ tạp chất, bụi bẩn và trở nên sáng màu hơn. Các công nhân sau đó tiến hành phân loại xơ mướp theo kích cỡ và độ cứng của xơ. Rồi tiến hành các công đoạn gia công khác nhau để tạo thành các sản phẩm hoàn thiện.
Xơ mướp có thể được dùng ngay ở dạng hình trụ nguyên quả để tắm hoặc rửa chén mà không cần gia công thêm gì. Nó cũng có thể được dàn phẳng ra thành từng tấm để làm thành các đồ dùng gia đình, lót giày, lót ly, bao tay tắm…
Lợi ích của xơ mướp
Lợi ích của xơ mướp với sức khỏe và đời sống
Xơ mướp được tạo thành từ hỗn hợp chất xơ bao gồm Cellulose 60%, Hemicellulose 30% và Lignin 10%¹. Người ta cũng phát hiện ra trong xơ mướp có chứa các chất chống oxy hóa³ và khoáng chất như Phốt-pho, Magiê, Kali, Natri.
Mướp là cây bản địa, được dùng từ rất lâu trong y học cổ truyền tại nhiều nước như Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Theo y học cổ truyền, xơ mướp có vị ngọt, tính bình, tác dụng thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết thông lạc, lợi niệu tiêu thũng. Xơ mướp là một vị thuốc trong trị táo bón, tắc sữa, chữa ho, cầm máu, trị phù nề, đau nhức, và ngăn ngừa bệnh gout… Nước xơ mướp còn có tác dụng chống lão hóa và ngăn ngừa ung thư².
Trong đời sống hàng ngày, xơ mướp cũng có nhiều ứng dụng hữu ích. Nó được dùng như một vật liệu cách ẩm, giảm sốc, làm đồ gia dụng, lọc dầu…Vật liệu này được đánh giá cao ở cả tính thân thiện môi trường, dễ dàng sản xuất và hiệu quả.
Lợi ích của xơ mướp trong làm đẹp
Tác dụng tẩy tế bào chết
Xơ mướp là vật liệu tẩy tế bào chết có sẵn, được dùng từ hàng ngàn năm trước tại nhiều nơi trên thế giới. Người ta đã tìm thấy những bằng chứng cho thấy xơ mướp được dùng trong việc tắm rửa tại các nền văn hoá cổ tại Ai Cập cách đây 3500 năm. Ngày nay, xơ mướp vẫn được dùng với cùng mục đích đó, tại hầu như khắp mọi nơi trên thế giới. Sự quan tâm của con người đến các vật liệu tự nhiên, có khả năng tái tạo, thân thiện môi trường và sức khoẻ đã khiến cho xơ mướp trở nên ngày càng được ưa chuộng, đặc biệt là tại những nước phát triển như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc…
Nhờ cấu tạo đặc biệt dẻo dai, xơ mướp có khả năng làm sạch hiệu quả mà không làm xước da. Đặc tính hút nước, hút ẩm của xơ mướp cũng góp phần làm cho xơ mướp thân thiện với da. Ngoài ra, xơ mướp cũng đem lại những lợi ích khác cho da như: cải thiện lưu thông máu, làm sạch lỗ chân lông và thư giãn tinh thần.
Chống oxy hoá, giúp da săn chắc
Tại Việt Nam, kinh nghiệm dân gian khuyên tắm bằng xơ mướp để có làn da khỏe đẹp. Ngày nay, tác dụng đó được chứng minh là đúng khi người ta phát hiện ra trong xơ mướp có chứa đến 8 loại chất chống oxy hoá và các loại khoáng chất như Phốt-pho, Magiê, Kali, Natri… có lợi cho sức khỏe làn da. Việc dùng xơ mướp ở dạng bột mịn giúp dưỡng chất dễ dàng giải phóng và phát huy tác dụng chăm sóc da tốt hơn.
Lợi ích đối với môi trường và xã hội
Không chỉ là một sản phẩm hoàn toàn tự nhiên, xơ mướp còn có lợi thế ở điểm là dễ dàng sản xuất ở quy mô công nghiệp. Cây mướp ít bệnh, cần ít chăm bón và phát triển rất tốt tại nhiều nơi ở Việt Nam. Đặc biệt những vùng Tây Nguyên, Nam Bộ, cây mướp có thể được trồng và khai thác quanh năm.
Với người nông dân, trồng mướp cần ít vốn đầu tư, nên ngay cả những hộ nông dân nhỏ cũng có thể áp dụng. Nhờ đó giúp người nông dân thêm thu nhập, nhanh chóng quay vòng vốn và khai thác đất hiệu quả hơn. Khi trồng mướp để thu hoạch xơ, người nông dân cũng không bị áp lực về thời gian tiêu thụ như khi trồng mướp làm thực phẩm.
Xơ mướp có khả năng phân hủy sinh học hoàn toàn và nhanh chóng. Quá trình trồng, chế biến và tiêu thụ xơ mướp có thể thực hiện không cần hóa chất. Điều này khiến ngành công nghiệp sản xuất xơ mướp rất thân thiện với môi trường.
Lưu ý khi dùng xơ mướp trong chăm sóc da
Do tính chất ma sát vật lý, xơ mướp có thể gây ra một số bất tiện nếu không dùng đúng cách. Vì vậy khi dùng xơ mướp bạn cần ghi nhớ các lưu ý sau nhé:
- Không dùng xơ mướp quá cứng: những miếng xơ mướp quá thô ráp sẽ không phù hợp để tắm. Bạn nên chọn những miếng xơ mướp mềm, sợi xơ nhỏ và nên ngâm nước ấm trước lần đầu tiên sử dụng.
- Không nên chà xát quá mạnh: đối với phần lớn làn da, chỉ cần chà xát nhẹ nhàng là đủ để lấy đi lớp tế bào chết trên da. Việc chà xát mạnh tuy đem lại cảm giác rằng da sạch hơn, nhưng thực chất nó không có lợi cho da vì sẽ để lại nhiều vết xước nhỏ trên da và khiến các lớp da mới bị tổn thương.
- Treo xơ mướp tại nơi khô thoáng sau khi dùng: xơ mướp có khả năng giữ ẩm tốt, nên nếu không bảo quản tốt sẽ bị ẩm mốc sau một thời gian sử dụng. Vì vậy, sau khi dùng bạn nên vảy sạch nước và treo lên tại nơi khô thoáng, nếu có nắng ấm thì càng tốt. Bạn cũng có thể dùng scrub bột xơ mướp để tránh được vấn đề này.
- Những đối tượng sau không nên dùng xơ mướp: người có làn da nhiều mụn, da đang bị kích ứng, viêm da, các vùng da mới vừa cạo lông/ tẩy lông, trẻ em dưới 2 tuổi… để tránh làm tổn thương da.
Nguồn tham khảo:
(1): Pharmacological and Phytochemical Activity of Luffa cylindrica – A Review
(2): Tác dụng chăm sóc da bất ngờ của xơ mướp | VTV.VN.
(3): Antioxidant constituents in the fruits of Luffa cylindrica (L.) Roem – PubMed
