Các chất hoạt động bề mặt có “nguồn gốc thiên nhiên” là gì? Liệu chúng có thực sự an toàn?
Khi có xu hướng tránh xa các chất tổng hợp từ dầu mỏ, người ta bắt đầu tìm kiếm những giải pháp thay thế. Nhưng không phải giải pháp nào cũng thực sự có ý nghĩa. Điển hình là những chất “có nguồn gốc thiên nhiên”. Vậy “nguồn gốc thiên nhiên” thực sự là gì?
Nói ngắn gọn thì đây là các chất có đầu vào là nguyên liệu tự nhiên. Tuy nhiên, hiện chưa có tiêu chuẩn nào về tỷ lệ tối thiểu nguyên liệu thiên nhiên đầu vào, nên chỉ cần một phần đầu vào là nguyên liệu tự nhiên thì thành phẩm đã được gắn mác “có nguồn gốc thiên nhiên” rồi. Thậm chí nhiều trường hợp các nguyên liệu khác được lấy từ dầu mỏ, than đá cũng vẫn được xem là “có nguồn gốc thiên nhiên”, như trường hợp của Cocamidopropyl Betaine (CAPB) sẽ được phân tích ở phần sau.
Vấn đề cốt lõi là: ngay cả khi toàn bộ nguyên liệu là tự nhiên, nếu chúng phải trải qua hàng chục phản ứng biến đổi phức tạp, thì liệu chất cuối cùng tạo ra có còn chút gì là thiên nhiên ở trong nó?
Khoa học hiện đại có thể thực hiện những biến đối chất phức tạp làm thay đổi cấu trúc phân tử. Kết quả là chúng ta tạo ra hàng trăm ngàn chất hoàn toàn không có trong tự nhiên, với cấu trúc xa lạ. Cũng cần nói thêm là có nhiều chất không có trong tự nhiên, nhưng cấu trúc của nó không xa lạ (ví dụ như Nhôm (Aluminium) nguyên chất). Chính các chất hữu cơ có cấu trúc bị biến đổi phức tạp mới là điều đáng lo lắng. Không quá đáng khi ví von rằng chúng là những tạo vật kì dị mà đến cả “mẹ chúng cũng không nhận ra chúng là ai”.
Cocamidopropyl Betaine có thực sự thiên nhiên như bạn nghĩ?
Cocamidopropyl Betaine (CAPB) là một chất hoạt động bề mặt/chất tạo bọt rất phổ biến trong các sản phẩm “xanh” tại Việt Nam và trên Thế Giới, xuất hiện trong các sản phẩm từ rửa chén, rửa tay, tắm, rửa mặt và tắm gội cho bé. Nó làm sạch nhẹ, tạo bọt, tạo đặc tốt và đặc biệt là “có nguồn gốc thiên nhiên”. Các brand có thể gọi Cocamidopropyl Betaine bằng những mỹ từ như: chất hoạt động bề mặt từ dừa, chất làm sạch/ tạo bọt tự nhiên từ dừa, thậm chí là… chiết xuất từ Dừa (???)
Dưới đây là quy trình sản xuất ra Cocamidopropyl Betaine
- Nguyên liệu đầu vào của quá trình này là dầu Dừa/ dầu hạt Cọ và dầu mỏ.
- Dầu thực vật trải qua quá trình chưng cất hơi nước dưới nhiệt độ và áp suất cao để tách riêng axit Lauric ra ở dạng axit tự do.
- Axit Lauric sau đó được cho phản ứng với DMAPA (một chất được tạo thành từ Propylene – dẫn xuất của dầu mỏ) => kết quả thu được là các Amidoamine
- Amidoamine được cho phản ứng với Chloacetic acid (một loại axit kết hợp giữa Clo và axit acetic) => thu được Cocamidopropyl Betaine
Nhà sản xuất Cocamidopropyl Betaine không cần xây một nhà máy lọc dầu, hoặc lò luyện than cốc, họ chỉ cần mua dimethyl amino propyl amine (DMAPA) được sản xuất sẵn bởi chuỗi các nhà sản xuất hóa chất. Vì vậy, bức tranh mà chúng ta thấy về cách CAPB được tạo ra thường chỉ là phần được đóng khung màu xanh.
DMAPA – thành phần hay được bỏ quên trong bức tranh “xanh” của Cocamidopropyl Betaine – lại đến từ dầu mỏ và than đá.
Cocamidopropyl Betaine có đáng để bạn mạo hiểm?
Nhiều người sẽ nghĩ: Cocamidopropyl Betaine làm sạch dịu nhẹ, kích ứng thấp, thậm chí còn không làm cay mắt và được COSMOS chấp thuận, vậy là quá tốt cho da rồi, sao cần quan tâm đến tổ tông 3 đời của nó làm gì?
Cơ thể con người là một tồn tại sống, một phần của tự nhiên, vì vậy nó có xu hướng chấp nhận các chất thiên nhiên và dễ gặp chuyện với các chất “xa lạ”, không sớm thì muộn.
Chúng ta đã biết nhiều chất nhân tạo ban đầu được ca ngợi như tiến bộ đột phá, rồi sau đó lại phát hiện chúng có hại cho con người, cuối cùng là cấm vĩnh viễn. Triclosan, Parabens, Formaldehyde, Amiăng, Hydroquinone… danh sách này sẽ không ngừng kéo dài, vậy có gì chắc chắn rằng những chất “có nguồn gốc thiên nhiên” bạn đang dùng là an toàn trong 10 năm, 20 năm nữa?
Lịch sử chắc chắn sẽ lặp lại. Vấn đề là chúng ta chỉ có một mạng nên sẽ là không khôn ngoan khi đặt cược vào những chất hóa học “đột phá”, ngay cả khi chúng được gắn mác “có nguồn gốc thiên nhiên”.
Tất nhiên không phải tất cả chất có “nguồn gốc thiên nhiên” đều đáng ngờ. Khi xem xét một thành phần, chúng ta cần nhìn sâu hơn vào đầy đủ các nguyên liệu thành phần, quá trình tạo ra nó và cách nó tương tác với thiên nhiên. Cuối cùng, bạn sẽ là người (duy nhất) có trách nhiệm với sự lụa chọn của bạn, vì vậy hãy lựa chọn một cách sáng suốt.
