Một trong những kỹ thuật khi làm xà phòng thiên nhiên cold-process (phương pháp lạnh) là Superfat, nhiều người cho rằng nhờ vậy mà xà phòng trở nên dịu nhẹ hơn, tuy nhiên không phải lúc nào Superfat cũng tốt. trong bài này, mình sẽ giải thích vì sao và trong trường hợp nào thì Superfat được coi là “lười”.
Ý nghĩa của Superfat trong sản xuất xà phòng thiên nhiên.
Khái niệm Superfat rất đơn giản. Đó là việc cho nhiều dầu thực vật (cho dư ra) hơn mức cần thiết để chắc chắn rằng toàn bộ kiềm (NaOH hay KOH) đã phản ứng hết trong phản ứng xà phòng hóa và không còn tồn dư kiềm trong xà phòng thành phẩm. Điều này rất QUAN TRỌNG và tuyệt đối CẦN THIẾT trong quá trình làm xà phòng thiên nhiên bằng phương pháp lạnh (cold process).
Vì sao Xà phòng thiên nhiên có dầu dư lại trở nên dịu nhẹ hơn?
Khi superfat thì trong cục xà phòng sẽ còn dầu dư. Lượng dầu dư trong cục xà phòng làm cho ta cảm thấy cục xà phòng “dịu nhẹ” khi tắm. Đó là vì dầu đã vô hiệu hoá bớt các phân tử muối xà phòng rồi. Các phân tử muối xà phòng, thay vì chiến đấu với vết bẩn và kéo nó ra, thì giờ lại tay trong tay với các phân từ dầu rồi chui xuống cống.
Vì có ít phân tử muối xà phòng tham gia vào quá trình làm sạch da, bạn cảm giác xà phòng này thật là dịu nhẹ cho da. Hiện tượng này khiến cho người làm xà phòng dùng super fat cao để dễ dàng có một cục xà phòng “dịu nhẹ”. Heavy super fat có thể lên tới 10%, 15%! Trong trường hợp này, cả dầu và xà phòng đều đang bị lãng phí.
Điều mình cho là nên làm để có 1 cục xà phòng thiên nhiên dịu nhẹ là chọn lựa và tính toán các loại dầu thực vật khác nhau, sao cho chúng tạo ra xà phòng có bản chất thực sự dịu nhẹ, ngay cả ở độ superfat thấp (1-3%). SỰ DỊU NHẸ NÊN ĐẾN TỪ BẢN CHẤT CỦA XÀ PHÒNG. Bạn có thể đọc thêm về đặc tính của các loại xà phòng truyền thống trong bài Xà Phòng Castile Soap Là Gì?
Tác hại của việc có quá nhiều dầu dư trong xà phòng.
Quay trở lại với lượng dầu dư trong cục xà phòng, sau khi tắm, một lượng dầu cũng sẽ lưu lại một ít trên da và tạo cho da có cảm giác “như vừa được dưỡng”. Có thể chúng ta cảm thấy điều này đáng để đầu tư cho Superfat? Nhưng mình lại thấy nó Không đáng và Không tốt.
👉 Vì dầu dư trong cục xà phòng sẽ dần bị OXI HOÁ khi ở trên kệ, trước khi kịp đến tay người dùng. Vì xà phòng thiên nhiên sản xuất bằng phương pháp lạnh cần được nghỉ trên kệ ~2 tháng trước khi được sử dụng.
Như vậy, khi tắm bằng một cục xà phòng có nhiều dầu dư, người dùng sẽ được dưỡng ẩm bằng một loại dầu thực vật kém chất lượng. Dầu bị oxi hóa thường được gọi là dầu thiu (rancid), đặc trưng bằng một mùi hoi hoi hắc hắc giống như mùi đậu phộng để lâu. Cũng không có nhiều nghiên cứu về tác hại của việc dưỡng da bằng dầu thiu nhưng nhiều suy luận cho rằng nó có thể thúc đẩy quá trình oxi hóa và làm tăng vấn đề về viêm (inflammation) trên da.
Có vài biện pháp để hạn chế hiện tượng oxi hoá này, ví dụ như chọn các loại dầu thực vật ít bị oxi hoá và/hoặc thêm thành phần chống oxi hoá vào dầu ngay từ đầu khi làm xà phòng theo phương pháp cold-process. Các chất chống oxi hóa thường dùng khi làm xà phòng thiên nhiên là Vitamin E hoặc Rosemary Co2 extract. Cách này hơi lãng phí vì phải dùng gấp 10 lần lượng thành phần chống oxi hoá thực sự phát huy tác dụng. Nhưng sau tất cả các cách trên, một lượng dầu nào đó vẫn có thể bị oxi hoá trước khi đến tay người dùng.
Cuối cùng, tại những nơi có độ ẩm cao như Việt Nam, việc tắm bằng một cục xà phòng heavy superfat khiến chúng ta cảm thấy không sạch và “tắm mà như chưa tắm”, nhất là trong những ngày nóng hoặc nồm.
Vậy thì superfat nên được hiểu đơn giản và đúng với bản chất của nó: là cách để chắc chắn rằng kiểm sẽ được phản ứng hết và không còn tồn dư trong sản phẩm cuối cùng. Với cách hiểu này, 1-3% superfat là đủ.
Nguồn Tham khảo:
– Vegetable oil oxidation: Mechanisms, impacts on quality, and approaches to enhance shelf life
